Son güncelleme

Tekrarlayan rüyalar: psikoloji ne diyor

Tekrarlayan rüya, aynı ya da neredeyse aynı içerikle geri gelen rüyadır; kimi zaman aylarca, kimi zaman on yıllarca. Oldukça yaygındır: araştırmalar yetişkinlerin yüzde 60 ile 75'inin en az bir tekrarlayan rüya gördüğünü gösteriyor1. Çoğu tatsızdır. Psikoloji bu rüyaları kehanet olarak görmez; başlıca açıklamalar onları çözülmemiş stres ve duygusal kaygılarla ilişkilendirir.

Bu rehberde araştırmaların kimlerin tekrarlayan rüya gördüğü, bu rüyalarda neler olduğu ve neden geri döndükleri hakkında bulduklarını anlatıyoruz; bir de böyle bir rüyayla çalışmanın birkaç pratik yolunu. Çalışmaların gösterdiğiyle yetiniyor ve nerede durduklarını da söylüyoruz.

Ne kadar yaygın, ne zaman başlıyor

Tekrarlayan rüyalar çoğu zaman erken başlar. On bir yaşındaki 168 çocukla yapılan bir çalışmada çocukların yüzde 35'i en az bir kez tekrarlayan rüya gördüğünü söyledi5. Yetişkinlerden çocukluklarındaki tekrarlayan rüyaları hatırlamaları istendiğinde, bu rüyaların yaklaşık yüzde 90'ının tatsız ya da tehditkâr olduğu görülüyor1. Jung da hastalarında aynı şeyi fark etmişti: tekrarlayan rüyaların "özellikle gençlikte" görüldüğünü ama on yıllarca sürebildiğini yazar (Toplu Eserler, 8. cilt, paragraf 536)6.

Bu rüyalarda neler oluyor

Antonio Zadra ve arkadaşları 212 tekrarlayan rüyayı incelediler ve yüzde 66'sında bir ya da daha fazla tehdit buldular. Ama bu rüyaların yüzde 15'inden azı fiziksel hayatta kalma açısından gerçekçi ve olası durumları gösteriyordu; rüya gören de tehditten kaçmayı nadiren başarıyordu2. Kovalanmak, saldırıya uğramak, sıkışıp kalmak ya da kaybolmak, gündelik hayattan birebir alınmış bir tehlikeden çok daha tipik.

Erken ergenlikte tablo benzer ama aynı değil. 11-15 yaş arasındaki gençlerin anlattığı 102 tekrarlayan rüyanın yalnızca yarısında tehdit öğesi vardı. En sık temalar canavarlar, hayvanlar ya da zombilerle karşılaşmaktı, rüyaların aşağı yukarı dörtte birinde; ardından fiziksel saldırı, düşmek ve kovalanmak geliyordu1. Yani tekrarlayan rüyaların hepsi kabus değil, ama büyük bir kısmı korkutucu.

Neden geri dönüyorlar

Kanıtlanmış tek bir cevap yok, ama üç düşünce çizgisinin arkasında destek var.

Stres. Öğrencilerle yapılan küçük bir çalışmada, sınavlardan önceki stresli haftada bütün gruplar daha çok rüya hatırladı; ama yalnızca hâlâ tekrarlayan bir rüya görmekte olanlar o hafta bu rüyayı daha çok gece gördü3. Yazarlar duygusal stresin tekrarlayan rüyaların başlamasında ve sürmesinde temel bir etken olduğu sonucuna vardı. Birçok insan bunu kendi hayatında da fark eder: kaçırılan sınavın ya da kaybolan çocuğun eski rüyası zor bir ayda döner, işler yoluna girince silikleşir.

Tehdidin provası. Antti Revonsuo, rüya görmenin tehditkâr olayları simüle etmek için evrimleştiğini, böylece beynin tehdidi algılamayı ve ondan kaçınmayı prova ettiğini öne sürdü; tekrarlayan rüyaları ve kabusları da kanıtları arasında saydı4. Zadra'nın çalışması bu fikri tekrarlayan rüyalar üzerinde sınadı ve sekiz öngörüden altısını destekledi; ama tehditlerin çoğunlukla gerçekçi olmadığını ve rüya görenin kaçmayı nadiren başardığını da gösterdi2. Kuram hâlâ tartışmalı; öbür açıklamalarla yan yana görmek için neden rüya görürüz rehberine bakabilirsin.

Çözülmemiş bir durum. Jung, tekrarlayan bir rüyanın zaman zaman ortaya çıkan ve rüyaya yol açan belirli bir ruhsal duruma işaret ettiğini düşünüyordu (paragraf 536)6. Terapideki rüya dizileri üzerine daha yeni bir araştırma programında Christian Roesler, bir danışanın rüyalarına çoğu zaman bir iki tekrar eden desenin hâkim olduğunu ve terapi ilerledikçe bu desenlerin değiştiğini buldu7. Dil farklı, fikir benzer: tekrar, henüz yerine oturmamış bir şeyi yansıtıyor; o şey yerine oturunca rüya da değişme eğiliminde. Bu gelenek hakkında daha fazlası rüyalarda Jung arketipleri rehberinde.

Böyle bir rüyayla ne yapabilirsin

Her geldiğinde onu tarihiyle birlikte yaz ve o hafta hayatında neler olduğuna dair bir satır ekle. Birkaç tekrardan sonra kayıt, hafızanın gizlediği bir şeyi gösterebilir: rüya belli türden günlerin ardından geliyordur. Bunun için en sade araç bir rüya günlüğü. Günlük, rüyanın farklı versiyonları arasındaki küçük değişiklikleri de yakalar ve bunlar genellikle hiç değişmeyen kısımlardan daha çok şey söyler. Kilitli olan kapının artık aralık durması, peşindekinin yavaşlaması: bu tür değişiklikler fark edilmeye değer.

Bazı insanlar, cevabı zorlamadan, uyanık hayatında hangi durumun rüyayla aynı biçime sahip olduğunu sormayı faydalı buluyor. Hazırlıksız yakalanmak, dönüp yüzleşmediğin bir şey tarafından takip edilmek, orada olması gereken bir odayı aramak. Soru herhangi bir sembolden daha önemlidir; çünkü bir rüyanın anlamı bir listede değil, senin koşullarında yatar.

Bu noktada akla ilk gelen şey genellikle bir rüya tabirleri sitesine bakmak oluyor. Orada "kovalanmak" ya da "diş dökülmesi" için hazır bir anlam bulursun, ama o anlam senin rüyanın neden şimdi, bu haftalarda döndüğünü söylemez. Tekrarlayan bir rüyada asıl bilgi zamanlamada ve değişimdedir. Hangi günlerin ardından geldiğini ve her seferinde neyin biraz farklı olduğunu bilen tek kişi sensin.

Bir de sabır meselesi var. Yukarıdaki araştırmalar tekrarlayan rüyaların stresli dönemlerde arttığını ve terapideki değişimle birlikte desenlerin de değiştiğini gösteriyor3,7. Yani pek çok tekrarlayan rüya, onu besleyen durum değiştiğinde kendiliğinden seyrekleşir ya da başka bir şeye dönüşür. Onu zorla durdurmaya çalışmak yerine kaydını tutmak, değişimi fark etmeni sağlar.

Tekrarlayan rüya bir kabussa, iyi sınanmış bir seçenek var. Uyanıkken rüyayı yeniden yazıp yeni hâlini prova ettiğin imgeleme provası terapisi, süreğen kabuslar için geliştirildi ve psikolojik yaklaşımlar arasında en güçlü kanıta sahip8. Nasıl işlediğini kabuslar ve imgeleme provası terapisi rehberi anlatıyor.

Ne zaman biriyle konuşmaya değer

Tekrarlayan bir rüya tek başına bir şeylerin yolunda gitmediğinin işareti değildir. Sık ve sıkıntı veriyorsa, yüzünden uyumaktan korkar olduysan, yaşanmış travmatik bir olayı tekrar tekrar oynatıyorsa ya da gündüz hayatını aksatan bir kaygı veya çökkünlükle birlikte geliyorsa bir hekimle ya da terapistle konuş. Çocuklarda dönüp dönüp gelen ve onları korkutan bir rüya, dikkatle dinlemek için iyi bir sebep; sürerse çocuk doktoruna söylemek için de. Çocuğa rüyanın gerçek olmadığını söylemek tek başına yetmeyebilir; rüyayı rahatça anlatabilmesi, onu dinlemek ve ciddiye almak en az bu kadar önemli. Yine de korku günlük hayatına taşıyorsa bir uzmanın görüşünü almak en doğrusu.

Sık sorulan sorular

Tekrarlayan rüyalar ne kadar yaygın?

Çok yaygın. Araştırmalar yetişkinlerin yüzde 60 ile 75'inin en az bir tekrarlayan rüya gördüğünü gösteriyor1. Bu rüyalar çoğu zaman erken başlar: on bir yaşındaki 168 çocukla yapılan bir çalışmada çocukların yüzde 35'i en az bir kez tekrarlayan rüya gördüğünü söyledi5. Yetişkinlerin hatırladığı çocukluk dönemi tekrarlayan rüyalarının yaklaşık yüzde 90'ı tatsız ya da tehditkârdır1.

Neden hep aynı rüyayı görüyorum?

Kanıtlanmış tek bir cevap yok. Stresin arkasında destek var: öğrencilerle yapılan bir çalışmada tekrarlayan bir rüya görmekte olanlar, sınav öncesi stresli haftada bu rüyayı daha çok gece gördü3. Jung tekrarlayan rüyanın zaman zaman ortaya çıkan belirli bir ruhsal duruma işaret ettiğini düşünüyordu6; terapideki rüya dizileri üzerine bir araştırma da tekrar eden desenlerin terapi ilerledikçe değiştiğini buldu7. Psikoloji bu rüyaları kehanet saymaz.

Tekrarlayan rüyalar genellikle ne hakkındadır?

Çoğunlukla tehdit hakkında. 212 tekrarlayan rüyanın incelendiği bir çalışmada rüyaların yüzde 66'sında en az bir tehdit vardı; ama yüzde 15'inden azı hayatta kalma açısından gerçekçi durumlar gösteriyordu ve rüya gören nadiren kaçabiliyordu2. Kovalanmak, saldırıya uğramak, sıkışmak ya da kaybolmak tipik. 11-15 yaş arası gençlerin 102 tekrarlayan rüyasının ise yalnızca yarısı tehdit içeriyordu1.

Tekrarlayan kabuslar nasıl durdurulur?

En iyi sınanmış seçenek imgeleme provası terapisi. Kabusu uyanıkken yeniden yazar ve yeni hâlini prova edersin; yöntem süreğen kabuslar için geliştirildi ve psikolojik yaklaşımlar arasında en güçlü kanıta sahip8. Rüyayı her geldiğinde o haftaya dair bir satırla birlikte yazmak da ne zaman geldiğini ve versiyonlar arasında nasıl değiştiğini görmeni sağlar.

Tekrarlayan bir rüya için ne zaman doktora gitmeli?

Tekrarlayan bir rüya tek başına bir şeylerin yolunda gitmediğinin işareti değildir. Sık ve sıkıntı veriyorsa, yüzünden uyumaktan korkar olduysan, yaşanmış travmatik bir olayı tekrar tekrar oynatıyorsa ya da gündüz hayatını aksatan kaygı veya çökkünlükle birlikte geliyorsa bir hekimle ya da terapistle konuş. Çocukta süren korkutucu bir rüyayı çocuk doktoruna söyle.

theDreamly sesli anlattığın ya da yazdığın her rüyayı saklar ve aralarındaki desenleri gösterir: geri dönen figürler, yerler ve duygular. Ücretsiz planda son otuz gün, Pro'da doksan gün ve bir yıl üzerinden. Tekrarlayan bir rüyanın istediği kayıt tam olarak budur. Okumaların nasıl yapıldığı yöntem sayfasında anlatılıyor.

App Store'dan indir

Sıradaki okuma

Kaynaklar

  1. Gauchat A, Séguin JR, McSween-Cadieux E, Zadra A (2015). The content of recurrent dreams in young adolescents. Consciousness and Cognition, 37, 103-111. doi.org/10.1016/j.concog.2015.08.009
  2. Zadra A, Desjardins S, Marcotte É (2006). Evolutionary function of dreams: a test of the threat simulation theory in recurrent dreams. Consciousness and Cognition, 15(2), 450-463. doi.org/10.1016/j.concog.2005.02.002
  3. Duke T, Davidson J (2002). Ordinary and recurrent dream recall of active, past and non-recurrent dreamers during and after academic stress. Dreaming, 12(4), 185-197. doi.org/10.1023/A:1021152411010
  4. Revonsuo A (2000). The reinterpretation of dreams: an evolutionary hypothesis of the function of dreaming. Behavioral and Brain Sciences, 23(6), 877-901. doi.org/10.1017/S0140525X00004015
  5. Gauchat A, Zadra A, Tremblay RE, Zelazo PD, Séguin JR (2009). Recurrent dreams and psychosocial adjustment in preteenaged children. Dreaming, 19(2), 75-84. doi.org/10.1037/a0016549
  6. Jung CG (1969). On the nature of dreams. In The Structure and Dynamics of the Psyche, Collected Works, Vol. 8, 2nd ed., trans. R. F. C. Hull. Princeton University Press, paras 530-569. press.princeton.edu/books/hardcover/9780691097749/collected-works-of-cg-jung-volume-8
  7. Roesler C (2020). Jungian theory of dreaming and contemporary dream research: findings from the research project 'Structural Dream Analysis'. Journal of Analytical Psychology, 65(1), 44-62. doi.org/10.1111/1468-5922.12566
  8. Krakow B, Zadra A (2006). Clinical management of chronic nightmares: imagery rehearsal therapy. Behavioral Sleep Medicine, 4(1), 45-70. doi.org/10.1207/s15402010bsm0401_4