Son güncelleme

Rüyalarda Jung arketipleri: gölge, anima ve animus, eşik

Jung psikolojisinde arketip, ruhun tekrar eden bir kalıbıdır ve rüyada bir figür ya da durum olarak belirir. Jung en açık gözlenen üç arketipi gölge, anima ve animus olarak sayar1. Gölge, sahiplenmek istemediğin yanındır. Anima ve animus karşı cinsten figürlerdir. Eşik ise Jung'un terimi değil, geçişi anlatan kullanışlı bir motiftir.

Bu rehber Jung'un gerçekte ne yazdığını Toplu Eserler'deki cilt ve paragraf numaralarıyla veriyor; kendin kontrol edebilesin diye. Ardından rüya araştırmalarının neyi doğruladığına, neyi doğrulamadığına bakıyor. Arketipler bir okuma biçimidir, uyku laboratuvarından çıkmış bir bulgu değil. Onları böyle tutmak işe yarar.

Jung bir rüyayı nasıl okurdu

Figürlerden önce yöntem. Jung'a göre rüya çoğu zaman rüya görenin bilinçli tutumuyla örtüşmez. Bunun için telafi (compensation) kavramını seçer: bilinç tek yanlıysa rüya öbür tarafı tutar, tutum aşağı yukarı dengedeyse küçük bir varyasyon ekler, tutum zaten yerindeyse onu vurgular2. Bu, "Rüyaların Doğası Üzerine" denemesinin 545 ve 546. paragraflarında geçer.

Sembollerin sabit bir anlamı olmadığı konusunda da aynı ölçüde kesindir. "Rüya Psikolojisinin Genel Görünümleri" denemesinde kendi yaklaşımının sembollere sabit bir anlam tanımadığını yazar (paragraf 471). "Rüyaların Doğası Üzerine" denemesinde yöntemine "bağlamı ele almak" der: rüyanın her belirgin öğesi, rüya görenin kendi çağrışımlarıyla açılır (paragraf 542). Hemen ardından rüya motiflerinin kalıp yorumlarından kaçınılması gerektiğini ekler (paragraf 543)2. Yılanın herkes için ne anlama geldiğini söyleyen bir okuma, Jung'un okuması değildir.

Gölge

Jung gölgeyi Aion'un ikinci bölümünde anlatır. Arketipler içinde en kolay erişilen ve en kolay deneyimlenen gölgedir, çünkü doğası büyük ölçüde kişisel bilinçdışının içeriğinden çıkarılabilir (paragraf 13). Ona göre gölge bütün ben kişiliğine meydan okuyan ahlaki bir sorundur; gölgenin farkına varmak, kişiliğin karanlık yanlarını var ve gerçek olarak tanımayı gerektirir (paragraf 14)1.

Rüyalar için iki nokta daha önemli. Birincisi, Jung gölgeyi yansıtmayla sıkı sıkıya ilişkili görür: kendimizde göremediğimizi, güçlü bir duyguyla başkalarında buluruz (paragraf 16-18). İkincisi, gölgenin her zaman rüya görenle aynı cinsten olduğunu söyler (paragraf 19)1. Bu yüzden aynı cinsten bir figürün küçümsediğin, umursamaz ya da ürkütücü bulduğun biçimde davrandığı bir rüyada Jungcu bir okuma, o figürün sana ait bir şey taşıyıp taşımadığını sorar. Bu bir hüküm değil, bir soru; ve cevap çoğu zaman hayır olabilir.

Anima ve animus

Jung aynı pasajda, belli bir noktadan sonra yansıtmaların artık gölgeden değil karşı cinsten bir figürden geldiğini yazar: erkekte anima, kadında animus (paragraf 19). Bunları gölgeden çok daha uzakta, bilince nadiren tam olarak çıkan figürler olarak görür. Aion'un üçüncü bölümü, 20 ile 42. paragraflar arası, fikri ayrıntılı biçimde geliştirir ve animayı "yansıtma yapan etken" olarak ele alarak başlar1.

Jung bunu kendi döneminin katı ikili cinsiyet çerçevesinde anlatır. Bugünün okuru, fikrin özünü kullanmak için o çerçeveyi kabul etmek zorunda değil: bazı rüya figürleri, rüya görenin henüz geliştirmediği bir hissetme ya da ilişki kurma biçimini temsil ediyor gibidir ve genellikle bir büyülenme ya da tedirginlikle gelir. Tanımadığın ama sana çok tanıdık gelen bir yabancı, peşinden gitmek istediğin ama ulaşamadığın bir figür, ne istediğini anlamadığın halde söylediği her şeyi önemli bulduğun biri: Jungcu bir okuma bu tür figürlerde durur ve onların neyi temsil ettiğini sorar. Bu figürlerin nasıl ortaya çıktığına dair Jung'un kendi açıklaması için arketipler üzerine denemelerini topladığı 9. cildin birinci kısmına bakılabilir3.

Eşik

Kapılar, köprüler, istasyonlar, sınırlar, suyun kıyısı, sınavdan önceki gece: rüyalar bir hâlden ötekine geçilen yerlerle doludur. Bunlar Jung'un adını koyduğu arketiplerden biri değildir ve bu konuda ona kaynak göstermek yanlış olur. Fikir antropolojiden gelir. Arnold van Gennep geçiş ritlerini ayrılma, aradaki evre ve yeniden katılma diye üç aşamada tarif etmiştir4. Victor Turner bu ara evreye eşiksel (liminal) der: eski konumun bırakıldığı ama yenisinin henüz alınmadığı, "ne orada ne burada" olunan bir zaman5.

Bir eşik rüyasını Jung'un ruhuyla okumak, hayatında neyin geçiş hâlinde olduğunu ve rüyanın bu geçişe nasıl davrandığını sormaktır: açılmayan kapı, hep kaçırdığın tren, fark etmeden geçtiğin köprü. Önemli olan, Jung'un yönteminin istediği gibi, rüya görenin kendi bağlamıdır2. Aynı kapı başka birinin rüyasında bambaşka bir şey söyleyebilir.

Araştırmalar neyi destekliyor

Burada dürüst olmak gerek. Rüya içeriği araştırmalarında en sağlam bulgu süreklilik: rüyalar uyanık hayatın kaygılarını ve uğraşlarını taşır, ama birebir bir aynalama biçiminde değil7. Bu bulgu arketipleri ne doğrular ne çürütür. Yine de mitolojiye uzanmadan önce kendi gündelik hayatından başlamanın akıllıca olduğunu düşündürür.

Bazı araştırmacılar Jungcu fikirleri doğrudan sınamaya çalıştı. Christian Roesler'in yapısal rüya analizi, analitik psikoterapideki rüya dizilerini inceledi ve rüyaların çoğunu beş ana rüya deseninin karşıladığını buldu. Bir danışanın dizisine genellikle bir iki tekrar eden desen hâkimdi ve bu desenlerdeki değişim terapideki değişimle paralel gidiyordu6. Bu, rüyayı rüya görenin durumunun bir resmi olarak gören Jung'un görüşüyle uyumlu. Ama gölgenin laboratuvar kanıtı değil; özellikle telafi fikri henüz sağlam biçimde doğrulanmış değil.

Kendi rüyalarınla kullanmak

Jung'un bağlam yöntemini kendi başına denemek için karmaşık bir hazırlık gerekmez. Rüyadaki her belirgin öğenin yanına aklına ilk gelen çağrışımları yaz: bu kişi bana kimi hatırlatıyor, bu ev hangi döneme ait, bu duyguyu en son ne zaman hissettim. Bir sözlükte ne yazdığına değil, senin için neyle bağlantılı olduğuna bak. Çağrışımlar ilk okumada bir anlam vermeyebilir; Jung da yöntemin çoğu zaman önce yalnızca anlamlı görünen bir ipucu çıkardığını söyler (paragraf 542)2. Birkaç rüya sonra aynı çağrışımların dönüp durduğunu fark edebilirsin.

Pratikte önce rüyayı yaz, yorumu sonraya bırak. Figürleri not et: kimdiler, ne yaptılar, onlar hakkında ne hissettin. Haftalar içinde bir rüya günlüğü hangi figürlerin geri döndüğünü gösterir; Jungcu bir okumanın üzerinde en çok çalışabileceği yer de geri dönen figürlerdir. Tekrar konusunu tekrarlayan rüyalar rehberi ele alıyor. Sabit bir sembol listesinin bu işi neden göremeyeceğini de rüya günlüğü mü, rüya tabirleri mi yazısında anlatıyoruz. Jungcu yaklaşımın öbür ekollerin yanında nerede durduğunu rüya yorumu rehberinde bulabilirsin.

Sık sorulan sorular

Rüyalarda Jung arketipleri nedir?

Jung psikolojisinde arketip, ruhun tekrar eden bir kalıbıdır ve rüyada bir figür ya da durum olarak belirir. Jung en açık gözlenen arketipler olarak gölge, anima ve animusu sayar1. Gölge, sahiplenmek istemediğin yanındır; anima ve animus karşı cinsten figürlerdir. Arketipler bir rüya okuma biçimidir, uyku laboratuvarından çıkmış bir bulgu değil.

Rüyada gölge arketipi ne anlama gelir?

Jung gölgeyi arketipler içinde en kolay erişilen olarak tanımlar ve onun her zaman rüya görenle aynı cinsten olduğunu söyler1. Aynı cinsten bir figürün küçümsediğin ya da ürkütücü bulduğun biçimde davrandığı bir rüyada Jungcu bir okuma, o figürün sana ait bir şey taşıyıp taşımadığını sorar. Bu bir hüküm değil, bir soru; cevap çoğu zaman hayır olabilir.

Anima ve animus arasındaki fark nedir?

Jung'un terimleriyle anima erkeğin ruhundaki karşı cinsten figür, animus da kadındaki karşılığıdır. Jung ikisini de gölgeden çok daha uzakta, bilince nadiren tam çıkan figürler olarak görür1. Bunu kendi döneminin ikili cinsiyet çerçevesinde anlatır. Kullanışlı öz şu: bazı rüya figürleri, rüya görenin henüz geliştirmediği bir hissetme ya da ilişki kurma biçimini temsil eder.

Jung'a göre rüya sembollerinin sabit bir anlamı var mı?

Hayır. Jung kendi yaklaşımının sembollere sabit bir anlam tanımadığını ve rüya motiflerinin kalıp yorumlarından kaçınılması gerektiğini yazar. Yöntemine bağlamı ele almak der: rüyanın her belirgin öğesi rüya görenin kendi çağrışımlarıyla açılır2. Yılanın herkes için ne anlama geldiğini söyleyen bir okuma, Jung'un okuması değildir.

Jung'un rüya kuramının bilimsel bir dayanağı var mı?

Kısmen. Rüya içeriği araştırmalarında en sağlam bulgu, uyanık hayatla süreklilik; bu bulgu arketipleri ne doğrular ne çürütür7. Christian Roesler'in yapısal rüya analizi, terapideki rüya dizilerinin çoğunu beş ana desenin karşıladığını ve desenlerdeki değişimin terapideki değişimle paralel gittiğini buldu6. Bu, Jung'un görüşüyle uyumlu; ama telafi fikri henüz sağlam biçimde doğrulanmış değil.

theDreamly Pro'da her rüyaya Jungcu bir arketip okuması ekler. Bir arketipi yalnızca rüyanın metni destekliyorsa adlandırır, kanıt zayıfsa hiç anmaz; yanında bir BDT çerçevesi ve üç düşünme sorusu bulunur. Bu katmanın nasıl sınırlandığı yöntem sayfasında anlatılıyor.

App Store'dan indir

Sıradaki okuma

Kaynaklar

  1. Jung CG (1968). Aion: Researches into the Phenomenology of the Self. Collected Works, Vol. 9, Part II, 2nd ed., trans. R. F. C. Hull. Princeton University Press (Bollingen Series XX). Chapters II, The Shadow (paras 13-19), and III, The Syzygy: Anima and Animus (paras 20-42). press.princeton.edu/books/paperback/9780691018263/collected-works-of-cg-jung-volume-9-part-2
  2. Jung CG (1969). The Structure and Dynamics of the Psyche. Collected Works, Vol. 8, 2nd ed., trans. R. F. C. Hull. Princeton University Press (Bollingen Series XX). Essays General Aspects of Dream Psychology (paras 443-529) and On the Nature of Dreams (paras 530-569). press.princeton.edu/books/hardcover/9780691097749/collected-works-of-cg-jung-volume-8
  3. Jung CG (1969). The Archetypes and the Collective Unconscious. Collected Works, Vol. 9, Part I, 2nd ed., trans. R. F. C. Hull. Princeton University Press (Bollingen Series XX). press.princeton.edu/books/paperback/9780691018331/collected-works-of-cg-jung-volume-9-part-1
  4. van Gennep A (1960). The Rites of Passage, trans. M. B. Vizedom and G. L. Caffee. University of Chicago Press. First published in French in 1909. press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/R/bo38180827.html
  5. Turner V (1967). Betwixt and between: the liminal period in rites de passage. In The Forest of Symbols: Aspects of Ndembu Ritual. Cornell University Press. www.cornellpress.cornell.edu/book/9780801491016/the-forest-of-symbols/
  6. Roesler C (2020). Jungian theory of dreaming and contemporary dream research: findings from the research project 'Structural Dream Analysis'. Journal of Analytical Psychology, 65(1), 44-62. doi.org/10.1111/1468-5922.12566
  7. Schredl M, Hofmann F (2003). Continuity between waking activities and dream activities. Consciousness and Cognition, 12(2), 298-308. doi.org/10.1016/S1053-8100(02)00072-7