Rüya günlüğü mü, rüya tabirleri mi?

Rüya tabirleri sözlüğü her sembole herkes için geçerli tek bir anlam verir; rüya günlüğü ise kendi rüyalarını kaydeder, böylece onların senin hayatında ne anlama geldiğini görebilirsin. Tabir sözlükleri başlangıç için bir kelime dağarcığı ve kültür tarihi olarak faydalıdır. Belirli bir rüyayı anlamak içinse günlük daha çok iş görür, çünkü bir rüyanın anlamı rüya görenin koşullarına bağlıdır.

Bu yazı rüya tabirlerine karşı bir yazı değil. Tabir kitapları insanlığın en eski kitap türlerinden biri ve insanlar onlara hâlâ ciddiye alınmaya değer sebeplerle başvuruyor. Türkçede de rüya tabirleri köklü, yaygın bir gelenek. Asıl soru, iki aracın sana neyi söyleyip neyi söyleyemeyeceği ve ikisinin birlikte nasıl kullanılabileceği.

Rüya tabirleri sözlüğü nedir

Tabir kitabının uzun bir geçmişi var. Yunan ve Roma antikçağından bütünüyle günümüze ulaşan tek rüya kitabı, MS 200 civarında yazılmış Artemidoros'un Oneirokritika'sıdır. Sıradan bir liste değildi. Artemidoros Yunanistan'ı, Anadolu'yu ve İtalya'yı dolaşarak insanların rüyalarını toplamış, ardından neler yaşandığını kaydetmiş ve eserini rüyaları sınıflandırma yolları ve onları okuma araçları sunan bir el kitabı olarak yazmıştı¹. Tabir kitaplarına karşı oldukça sert olan Freud bile Artemidoros'a, rüya görenin kişiliğini ve hayattaki konumunu hesaba kattığı için hak verir².

Bugünkü tabir sözlüklerinin çoğu biçimi korur ama bu özeni bırakır: her sembol için bir madde, her madde için bir anlam. Freud bunu, çevirmeni Brill'in ifadesiyle "şifre yöntemi" diye adlandırır: rüyayı, her işaretin sabit bir anahtarla çevrildiği gizli bir kod gibi ele almak².

Tabir sözlükleri neye yarar

Tabir sözlükleri bir kültürün imgeler hakkında nasıl konuştuğunu toplar. Suyun, dişin ya da bir evin başkaları için ne anlama geldiğini okumak, kendi çağrışımlarını gevşetebilir ve yarı yarıya sezdiğin bir şeye kelime bulmanı sağlayabilir. Nereden başlayacağını bilmediğinde hızlı bir ipucudur. Bir atasözleri kitabı okur gibi, halk kültürü olarak okumak da keyiflidir. Bunların hiçbiri önemsiz değil; birçok insan için bir tabir maddesi, bir rüyayı ilk kez ciddiye almak demek.

Nerede yetersiz kalırlar

Sorun, maddenin cevap olarak alınmasıyla başlar. Freud'un şifre yöntemi hakkındaki hükmü şudur: her şey anahtarın, yani rüya kitabının güvenilir olup olmadığına bağlıdır ve bunun hiçbir güvencesi yoktur². Farklı sözlükler birbiriyle çelişir ve yöntemin içinde hangisinin doğru olduğuna karar verecek hiçbir şey yoktur. Aynı rüya bir kitapta hayra, ötekinde şerre yorulabilir.

Sembolleri Freud'dan çok daha ciddiye alan Jung da bu konuda aynı ölçüde kesindir. Kendi yaklaşımının sembollere sabit bir anlam tanımadığını yazar (paragraf 471). Bir rüyayı "bağlamı ele alarak" yorumlar, yani rüyadaki her öğenin rüya gören için ne ifade ettiğini onun kendi çağrışımlarından çıkarır (paragraf 542). Rüyaları anlamak için "bayağı küçük rüya kitaplarında bulunan türden sıradan tariflerden" fazlasının gerektiğini de vurgular (paragraf 543)³. Kuramları hakkında ne düşünülürse düşünülsün, rüya yorumunun iki kurucusu bu noktada aynı yerde durur.

Rüya içeriği araştırmaları da aynı yönü gösteriyor. Rüya günlüklerini uyanık hayatın kayıtlarıyla karşılaştıran çalışmalar, rüyaların genel olarak rüya görenin o dönemki kaygılarını ve uğraşlarını taşıdığını buluyor; birebir bir yansıma olarak değil, ancak o kişinin hayatına bakınca anlam kazanan bir biçimde⁴. G. William Domhoff'un rüyaların bilimsel incelenmesi üzerine kitabı, rüyalardaki anlamın aynı kişiye ait çok sayıda rüyanın sistematik içerik analiziyle nasıl araştırılabileceğini anlatıyor. Bu, tek bir imgeyi evrensel bir listeye göre çözmenin tam tersi⁵.

Günlük neyi ekler

Günlük, bir sözlüğün veremeyeceği iki şeyi verir: bağlam ve zaman. Bağlam, çünkü her kayıt o hafta yaşananların ve nasıl hissettiğinin yanında durur. Zaman, çünkü art arda gelen kayıtlar neyin tekrar ettiğini, neyin değiştiğini ve neyin silindiğini gösterir. Tek bir rüyadaki yılan sana pek bir şey söylemez. İki ay içinde dört rüyada beliren ve her seferinde aynı akrabaya yapılan ziyaretlerin ardından gelen bir yılan ise hiçbir kitabın söyleyemeyeceği bir şey söyler. Günlük ayrıca rüyanın sana nasıl hissettirdiğini de saklar. Aynı imge bir rüyada huzur, bir başkasında korku getirebilir; tabir sözlüğü bu farkı göremez, günlük ise tam olarak bu farkı kaydeder.

Günlük, faydalı içgörünün çoğunun geldiği yere, senin kendi çağrışımlarına da yer açar. Rüya görenin rüyasını yakın zamandaki uyanık hayatıyla ilişkilendirmesine yardım edilen Ullman yöntemiyle yapılan grup çalışmalarında, katılımcılar edindikleri içgörüyü yüksek puanladı⁶. Psikoterapideki rüya çalışması da aynı ilkeye dayanır: terapist rüyayı bir sözlükte aramaz, danışanın onu keşfetmesine yardım eder⁷.

İkisini akıllıca birlikte kullanmak

Kesin bir seçim yapmak zorunda değilsin. Makul bir sıra şu: önce günlük, sonra sözlük. Rüyayı kaydet, kendi çağrışımlarını ve haftanın olaylarını not et; ancak bundan sonra, istersen, geleneğin bir imge hakkında ne dediğini öbür çağrışımların yanında bir çağrışım daha olarak oku. Sana doğru geliyorsa tut, gelmiyorsa bırak. Bir tabir maddesini okurken kendine üç soru sorabilirsin: bu anlam benim rüyamdaki duyguyla örtüşüyor mu, hayatımda şu an buna benzeyen bir şey var mı, başka bir kitap aynı imge için ne diyor? İlk ikisine cevabın hayırsa, maddenin sana söyleyecek pek bir şeyi yoktur. Üçüncüsü ise tek bir maddenin neden son söz olamayacağını kendiliğinden gösterir. Günlüğün kendisini nasıl tutacağını rüya günlüğü nasıl tutulur rehberi anlatıyor. Tekrar eden figürler için rüyalarda Jung arketipleri rehberi onları okumanın daha zengin bir yolunu gösteriyor. Konunun bütünü için rüya yorumu rehberine bakabilirsin.

Sıradaki okuma

• Rüya günlüğü nedir, nasıl tutulur
• Rüyalarda Jung arketipleri: gölge, anima ve animus, eşik
• Tekrarlayan rüyalar: psikoloji ne diyor
• Rüya yorumu: psikoloji gerçekte ne biliyor

Kaynaklar

1. Thonemann P (2020). An Ancient Dream Manual: Artemidorus' The Interpretation of Dreams. Oxford University Press. doi.org/10.1093/oso/9780198843825.001.0001
2. Freud S (1900). The Interpretation of Dreams, chapter II, trans. A. A. Brill (1913). Project Gutenberg eBook #66048. www.gutenberg.org/ebooks/66048
3. Jung CG (1969). The Structure and Dynamics of the Psyche. Collected Works, Vol. 8, 2nd ed., trans. R. F. C. Hull. Princeton University Press, paras 471 and 542-543. press.princeton.edu/books/hardcover/9780691097749/collected-works-of-cg-jung-volume-8
4. Schredl M, Hofmann F (2003). Continuity between waking activities and dream activities. Consciousness and Cognition, 12(2), 298-308. doi.org/10.1016/S1053-8100(02)00072-7
5. Domhoff GW (2003). The Scientific Study of Dreams: Neural Networks, Cognitive Development, and Content Analysis. American Psychological Association. doi.org/10.1037/10463-000
6. Edwards CL, Ruby PM, Malinowski JE, Bennett PD, Blagrove MT (2013). Dreaming and insight. Frontiers in Psychology, 4, 979. doi.org/10.3389/fpsyg.2013.00979
7. Hill CE, Knox S (2010). The use of dreams in modern psychotherapy. International Review of Neurobiology, 92, 291-317. doi.org/10.1016/S0074-7742(10)92013-8