Rüyada diş dökülmesi: araştırmalar ne diyor

Rüyada dişlerin döküldüğünü görmek en bilinen tipik rüyalardan biri. Bir çalışmada katılımcıların yüzde 39'u bu rüyayı en az bir kez görmüş, yaklaşık yüzde 16'sı ise tekrar tekrar görmüştü¹. Psikoloji bu rüyayı bir alamet olarak okumaz. Bugüne kadarki en iyi kanıt, rüyayı uyanınca dişlerde ve çenede hissedilen gerginlikle zayıf ama anlamlı biçimde ilişkilendiriyor; kaygı ve çökkünlükle bağı ise net değil^1,2.

Rüyada diş dökülmesi ne kadar yaygın?

Araştırmacılar bu tür temaları Tipik Rüyalar Anketi ile inceler. Anket, kovalanmaktan dişlerin dökülmesine kadar 55 durumu hayatın boyunca ne sıklıkla rüyanda gördüğünü sorar. Tore Nielsen ve ekibi anketi Kanada'nın üç şehrinde 1.181 üniversite birinci sınıf öğrencisine uyguladığında temaların genel dağılımı yaşa, cinsiyete ya da bölgeye göre pek değişmedi³. Almanya'da 444 kişiyle yapılan bir çalışma da 55 temanın çoğunun katılımcıların çoğu tarafından en az bir kez görüldüğünü ve temaların sıralamasının bir örneklemden diğerine son derece istikrarlı kaldığını buldu⁴.

Dişler özelinde Nirit Rozen ve Nirit Soffer-Dudek, Calvin Yu'nun bir çalışmasından rakamlar aktarıyor: katılımcıların yüzde 39,0'u en az bir kez diş kaybı rüyası görmüş, yüzde 16,2'si bu rüyayı tekrarlayan biçimde, yüzde 8,2'si de düzenli olarak görüyordu¹. Nielsen, 10 ile 79 yaş arası 28.888 kişilik bir anketi değerlendirirken diş kaybını kuşaktan kuşağa değişmeyen deneyimlere bağlı rüya temaları arasında saydı; yılan görmek gibi temaların aksine⁵. Beden aynı beden: dişler her çağda sallanmış, kırılmış, düşmüş.

Diş dökülmesi rüyası neden görülür?

Ciddiye alınan iki hipotez var ve Rozen ile Soffer-Dudek 2018'de ikisini birden 210 üniversite öğrencisiyle sınadı. Birincisine göre rüya bedensel bir duyumdan, diş ya da çenedeki bir rahatsızlıktan beslenir ve uyuyan beyin bunu canlı bir görüntüye çevirir. İkincisine göre rüya ruhsal sıkıntıyı sembolik olarak dile getirir. Sonuçta diş rüyaları, sabah dişlerde, diş etlerinde ya da çenede gerginlik veya hassasiyetle uyanmakla ilişkili çıktı (r = 0,21); diş gıcırdatma sorusuyla (r = 0,06) ve ruhsal sıkıntıyla (r = 0,02) ise ilişkili değildi. Buna karşılık düşme rüyaları sıkıntıyla zayıf bir bağ gösterdi (r = 0,13). Yazarlar çalışmayı ön çalışma olarak niteliyor: tek bir zaman noktasında yapıldığı için çene gerginliğinin mi rüyayı doğurduğunu, yoksa rüya sırasında sıkılan çenenin mi gerginlik yarattığını söyleyemiyor¹.

Daha eski bir çalışma ise başka bir yönü gösteriyor. Frederick Coolidge ve Duane Bracken, tekrarlayan diş kaybı rüyası gören 14 öğrenciyi tekrarlayan uçma rüyası gören 14 öğrenciyle karşılaştırdı. Kişilik ölçeklerinde diş rüyası görenler daha kaygılı ve daha çökkündü, hayatlarından daha az memnundu, hayatları üzerinde daha az kontrolleri olduğunu düşünüyor ve kendilerini daha sık çaresiz hissediyordu². Gruplar çok küçüktü; uçma rüyaları da genellikle hoş rüyalar olduğu için karşıtlık, sıradan rüyalarla bir karşılaştırmada olacağından daha keskin görünüyor.

Hepsini bir araya koyunca dürüst özet şu: beden bir rol oynuyor gibi görünüyor, stresin payı belirsiz ve kimse tek bir neden göstermiş değil. Toplamda birkaç yüz kişiyle yapılmış iki çalışma, kesin bir iddia için ince bir zemin.

Eski yorumlar ve tabirler ne diyor

Diş rüyaları en az on sekiz yüzyıldır yorumlanıyor. İkinci yüzyılda Artemidoros ağzı bölümlere ayırıp her birine ayrı bir anlam vermiş, dişlerin düşmesini borç ödemeye bağlamıştı; Talmud ise bu rüyayı bir aile üyesinin yakında öleceğine işaret sayıyordu ve bu inanç uzun süre yaygın kaldı¹. Bugün rüya tabirlerinde de "rüyada diş düşmesi bir yakının ölümüne işarettir" yorumunu sık duyarsın. Freud bu rüyayı özellikle dikkat çekici bir sembol olarak görmüş ve hadım edilme korkusuyla açıklamıştı⁶. Bu yorumların hiçbirinin arkasında araştırma yok ve yukarıdaki çalışmaların hiçbiri rüyanın bir şeyi önceden haber verdiğini düşündürmüyor.

Böyle bir rüyayla ne yapabilirsin

Önce bedene bak, çünkü kanıt oraya işaret ediyor. Sabah çenen ağrıyor mu, yanakların gergin mi, diş etlerin hassas mı; rüya stresli ya da geç saate kadar ekrana baktığın gecelerin ardından mı geliyor, fark et. Sabahları çenen ağrıyorsa ya da biri gece diş gıcırdattığını duyduysa bunu bir diş hekimine söyle. Gece diş gıcırdatmak yaygındır ve tedavi edilebilir; rüyaların açısından ne anlama gelirse gelsin, bakılmaya değer.

Sonra rüyanın kendisine dön. Acısız mıydı, korkutucu muydu? Dişler yavaş yavaş mı ufalandı, yoksa bir anda avucuna mı doldu? Yalnız mıydın, insanların önünde miydin? Duygu çoğu zaman görüntüden daha çok şey anlatır. Cevabı zorlamadan, uyanık hayatında hangi durumun aynı biçime sahip olduğunu sor kendine: kontrolünden kayıp giden bir şey, başkalarının gözünde nasıl göründüğüne dair bir korku, geri alamayacağın bir kayıp. Rüya yorumu rehberi sembolik, Jungcu ve bilişsel yaklaşımların böyle bir rüyaya nasıl baktığını anlatıyor.

Rüya geri dönüp duruyorsa her seferini tarihiyle yaz; bir satır çeneni, bir satır o haftanı anlatsın. Rüya tabirleri herkese aynı anlamı verir; bu yüzden rüya günlüğü tabir kitabından daha çok işe yarar. Tekrarlayan rüyalar rehberi tekrar eden rüyalar hakkında araştırmaların bulduklarını, rüyada düşmek sayfası da bu rüyanın yanında en sık görülen tipik rüyayı ele alıyor.

Sıradaki okuma

• Rüya yorumu: psikoloji gerçekte ne biliyor
• Tekrarlayan rüyalar: psikoloji ne diyor
• Rüyada düşmek: uyku araştırmaları ne diyor
• Rüya günlüğü mü, rüya tabirleri mi?

Kaynaklar

1. Rozen N, Soffer-Dudek N (2018). Dreams of teeth falling out: an empirical investigation of physiological and psychological correlates. Frontiers in Psychology, 9, 1812. doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01812
2. Coolidge FL, Bracken DD (1984). The loss of teeth in dreams: an empirical investigation. Psychological Reports, 54(3), 931-935. doi.org/10.2466/pr0.1984.54.3.931
3. Nielsen TA, Zadra AL, Simard V, Saucier S, Stenstrom P, Smith C, Kuiken D (2003). The typical dreams of Canadian university students. Dreaming, 13(4), 211-235. doi.org/10.1023/B:DREM.0000003144.40929.0b
4. Schredl M, Ciric P, Götz S, Wittmann L (2004). Typical dreams: stability and gender differences. The Journal of Psychology, 138(6), 485-494. doi.org/10.3200/JRLP.138.6.485-494
5. Nielsen T (2012). Variations in dream recall frequency and dream theme diversity by age and sex. Frontiers in Neurology, 3, 106. doi.org/10.3389/fneur.2012.00106
6. Freud S (1920). A General Introduction to Psychoanalysis, Tenth Lecture: Symbolism in the Dream, trans. G. Stanley Hall. New York: Boni and Liveright. www.gutenberg.org/ebooks/38219